Veteparaqitja

Ne situate jofamiljare, ne perpiqemi te leme pershtypje te mira.

 

Veteparaqitja eshte sjellja qe le mbresa te dikush apo krijon pershtypje te deshiruara qe i korrespondojne bindjeve te dikujt.

 

Pritja vetemonitoruese ndeshet te njerezit qe udhehiqen nga parimi: “ Kam prirje te jem ashtu sic me duan te tjeret”; keta jane kameleone. Kjo prirje drejtohet ne rregullimin e paraqitjes per te lene pershtypjen e deshiruar.

 

Atyre qe arrijne rezultate te uleta ne vetemonitorim, nuk u intereson shume per ate se cfare mendojne te tjeret, ata flasin dhe veprojne si ndiejne dhe si besojne.

 

Prirja per te treguar modesti dhe optimizem te permbajtur eshte karakteristike per kulturat qe vleresojne permbajtjen: Kina dhe Japonia.

 

Imazhi i vetes qe njerezit shfaqin ne publik mund te jete i ndryshem nga koncepti per veten qe kane perpunuar. Here – here njerezit vendosin te modifikojne ose te krijojne nje imazh te vetes per te bere me te lehte nderveprimtarine sociale ose per te arritur nje objektiv te caktuar. Veteparaqitja eshte procesi nepermjet te cilit njerezit perpunojne imazhin dhe sjelljen vetjake ne menyre qe te krijojne pershtypje te caktuara te bashkebiseduesit. Nga njera ane eshte deshira per t’u perlqyer menjehere bashkebiseduesve, me qellim fitimin e miratimit te tyre, nepermjet te cilit jemi ne gjendje te ndikojme ne sjelljen e tyre.

 

Persa i takon aftesise se veteparaqitjes, njerezit jane te ndryshem. Disa arrijne me lehtesi te “futen” ne situatat sociale, e dine me saktesi si duhet te sillen, cfare duhet te thone dhe cfare duhet te bejne me cdo njeri qe takojne. Ndersa te tjeret mbeten vetevetja, pavaresisht nga situata ne te cilen gjenden; nuk jane te ndikuar nga normat sociale, te cilat rregullojne situatat e ndryshme.

 

Modesita e rreme

 

Pa dyshim qe njerezit paraqesin nje imazh te ndryshem nga ai qe perjetojne. Shembulli me i qarte eshte modesita e rreme.

“Modestia, – ka thene Bejkoni, – eshte nje nga artet e paraqitjes”.

 

Modesita e rreme shfaqet edhe ne permbledhejt autobiografike te njerezve te shquar. Ne ceremonite e ndarjes se cmimeve, fituesit falenderojne te afermit per mbeshtetjen qe u kane dhene.

 

Per te vertetuar kete, ne nje eksperiment u thane studenteve te shkruanin per pervojen e tyre me te suksesshme. Disave iu kerkua te shkruanin emrat dhe te lexonin para te tjereve. Keta shkruan edhe per njerez te tjere qe i kishin ndihmuar. Ndersa te tjereve iu kerkua te mbeteshin anonime. Asnje nga keta nuk shkroi se ne suksesin e tij personal e kishte ndihmuar dikush tjeter; secili theksoi veten meritat personale.

Rritja e vetestimes

 

Rritja e vetelveresimit realizohet nepermjet ketyre metodave

 

  1. Krahasimi social i prirur per poshte: Le te mendojme se ne tre provimet e kaluara ju keni marre noten 7. Ne provimin e katert u vleresuat me noten 6. Kjo ndodhi sepse: a. provimi ishte me i veshtire apo b. nuk u pergatitet mire. Per te zgjidhur kete pikepyetje, ju mendoni te krahasoheni me dy shoke/shoqe te kursit. Ju do te krahasoheni me ata qe ne tre provimet e meparshme jane vleresuar me notat 9 ose 10 apo me ata qe jane vleresuar me 6 ose 5.

 

Ne rast se krahasimi social qe do te beni prek stimen (vetevleresimin) tuaj, ju do te krahasoni veten me shokun/shoqen qe ka dale me keq se ju ne provime.

 

  1. Harresa selektive. Eshte ne natyren e cdo njeriu qe kujtimet e tij te cilat lidhen me prekjen, uljen e vetestimes (si: mosmarrja e provimit, humbja e vendit te pune, humbja e lojes, deshtimi ne nje veprimtari etj.) jane te prirura te shuhen me shpejt nga kujtesa ne krahasim me kujtimet qe lidhen me ngjarje te gezuara. Frojdi thoshte: “Une nuk mbaj mend asnje emer te pacienteve me te cilet kam deshtuar”.

 

Kur mossukseset nuk na ndahen, ne ngushellojme veten. “Ende nuk jam i persosur, por kohe me pare isha me keq”.

 

  1. Pranimi selektiv. Si rregull, kur studenti merr note te larte ne provim thote: “Lenda dhe provimi ishin shume interesante. Pedagogu eshte shume i mire!”.

Njerezit kane prirjen per te zvogeluar rendesine e vleresimeve apo mendimeve negative, nderkohe qe zmadhojne ose ekzagjerojne saktesine e tyre pozitive.

 

  1. Kompensimi i te metave apo gabimeve. Asnjeri nuk mund te jete i suksesshem ne cdo hap qe hedh ne jete. Nuk mund te jete i shkelqyer ne mesime, valltar i mrekullueshem, sportist i klases se pare, veprimtar shoqeror etj. Po keshtu, nuk mund te jesh i perkushtuar ne pune dhe, ne te njejten kohe, bashkeshort i mire, qe rri mjaft kohe ne shtepi.

 

Prirja kompesuese (qe e ka cdo njeri) na ndihmon te kalojme periudhat e veshtira ne jete, madje edhe ne veshtiresite me te medha ne gjithnje gjejme dicka pozitive ne veten tone: “Nuk u be kiameti se humba, rendesi ka kenaqesia qe me dha loja”.

 

Permbledhje:

 

Si kafshe shoqerore, ne i rregullojme fjalet dhe veprimet per te kenaqur te tjeret. Ne vetemonitorohemi, veme re paraqitjen tone, e rregullojme paraqitjen per te lene pershtypjen e deshiruar tek te tjeret.

 

Arritjet me te medha te jetes, por edhe zhgenjimet me te medha te saj, kne lindur nga parashikimet e medha.

 

Paskali ka thene: “Asnje e vertete e vetme muk eshte e mjaftueshme, sepse bota eshte e mderlikuar. Cdo e vertete e ndare nga e verteta e saj plotesuese eshte nje e vertete gjysmake.

 

Motivimi i vleresimit

Burrat, kur flasin per punet e shtepise qe kane bere, perdorin kujtesen e mire te atyre qe kane bere dhe kujtesen e dobet per ato qe nuk kane bere.

 

Ku ballafaqohen me deshtimin, njerezit me vetepelqim te larte i perceptojne edhe te tjeret si deshtake, duke theksuar epersine e tyre ndaj te tjereve.

 

Per ruajtjen e vete pelqimit shkaktohen edhe grindje mes vellezerve dhe motrave. Burrat me vella pak a shume me te afte, nuk shkojne mire me te; burrat me nje vella po aq te afte, kane tendence per te shkuar mire me te.

 

Megjitheate interesat e perbashketa jane te shendetshme, qellimet e njejta ne karriere mund te prodhojne tension dhe xhelozi.

 

Prirjet vetesherbyese si pershtatese

 

Prirjet vetesherbyese dhe shfajesimet qe i shoqerojne, i mbrojne njerezit nga depresioni. Njerezit e depresuar nuk kane iluzione. Vetevleresimet e njerezve te derpesuar jane me te kujdesshme. Njeriu i depresuar eshte i merzitur, por eshte me i zgjuar.

 

“Njerezit flasin me teper per ne, kur nuk jemi sesa kur jemi” Paskal. “Une e quaj, fakt se, po qe se njerezit do ta dinin se cfare thone te tjeret per ta, nuk do te kishte kater miq ne kete bote” Paskal (18670).

 

Prirjet vetesherbyese si keqpershtatese

 

Megjithese krenaria vetesherbyese na mbron nga depresioni, disa here ajo mund te jete keqpershtatese. Kur vetepelqimi i larte i dikujt sfidohet nga kritikat dhe spekulimet e dikujt tjeter, rezultati eshte nje terbim i dhunshem.

 

“Kam bindjen, – thote nje muzikant, – paraqitja eshte po aq e rendesishme sa edhe muzika. Kam vene re se kjo vlen per te gjitha rastet – nuk ka rendesi si jane njerezit nga brena, por si u paraqiten te tjereve”.

 

Mekatet e te tjereve jane perpara syve tane; mekatet tona i kemi pas shpine” Seneka.

 

Ekonomisti Adam Smith parashikoi se njerezit do te mbivleresonin mundesite e tyre per fitim. “Ky fodullek asburd ne punen e tyre,  – ka thene ai, – vjen nga trillimet mendjemadha qe kane njerezit ne aftesite e tyre”.

 

Permbledhje:

 

Ne kundershtim me fodullekun, te cilin e vuajne shume njerez me vetepelqim te ulet dhe ndjenje inferioriteti, psikologet sociale kane zbuluar se njerezit shfaqin prirje vetesherbyese. Ne jeten e perditshme, ne fajesojme situaten per deshtimet dhe i japim merita vetes kur korrim sukses. Ne e vleresojme veten mbi mesataren.

 

Duke patur pasur besim te vetja, ne shfaqim optimizem jo realist rreth se ardhmes.

 

Vetepelqimi i mbron njerezit nga depresioni.

Efekti i konsesusit te rreme

Njerezit kane nje tendence te cuditshme per te perforcuar veteimazhin nepermjet nevleresimit te mases se te menduarit dhe veprimit te te tjereve – dukuri kjo qe quhet efekti i konsesusit te rreme – eshte tendenca per te mbilveresuar ngjashmerine e opinioneve dhe sjelljet e padeshirueshme dhe te pasuksesshme te dikujt

 

Kur sillemi keq apo kur deshtojme ne detyra, ne mendojme se te tjeret reflektojne dhe mendojne si ne. “Une, e bera kete, po keshtu veprojne edhe te tjeret”.

 

Konsesusi i rreme shfaqet kur nuk kemi shume informacion, atehere themi me vete: “ Te gjithe keshtu bejne, perse te mos bej edhe une si ata.”

 

A mund te jemi me te mire se mesatarja?

Per t’i dhene pergjigje kesaj te psikologjise sociale une do te thoja se prirjet vetesherbyese shfaqen atehere kur gjithesecili prej nesh e krahasojem veten tone me tjetrin. Ne cdo dimension i cili eshte njekohesisht si subjekti ashtu edhe shoqerisht i deshirueshem, shumica e njerezve e shohin veten e tyre me te mire se mesatarja. Kjo ndodh per arsye se kur ne krahasojme veten tone me njerezit ne pergjithesi dhe jo me nje individ te njohur.

 

Me poshte po rendis disa arsye perse ne mendojme se jemi me te mire se mesatarja.

 

  1. Shumica e shofereve edhe ata qe kane qene te shtruar ne spital per shkak aksidentesh, e quajne veten me te afte se shoferi mesatar.

 

  1. Shumica e njerezve e quajne veten e tyre me te zgjuar, me simpatike dhe me pak te paragjykuar ne komunitet se njeriu mesatar.

 

  1. Shumica e te rriturve mendojne se i mbeshtetin prinderit e tyre te moshuar ne teper se njeriu mesatar.

 

  1. 66% e njerezve ndihen te rinje ne moshen per moshen qe kane.

Keto kujtojne anektoden e Frojdit, ku burri i thote se shoqes: “Nese njeri prej nesh do te vdese, une do te shkoje te jetoje ne Paris”.

 

  1. Studentet kane me teper tendencen qe ta vleresojne veten mbi mesatare persa i perket “zgjuarsise”.

 

Ne e mbeshtetim imazhin e vetes duke u dhene rendesi fushave ku e shprehim mire veten.

 

“O zot, na jep deshire per te pranuar me gezim gjerat qe nuk mund te ndryshohen, guxim per te ndryshuar gjerat qe mund te ndryshohen dhe aftesite per t’i dalluar ato nga njera – tjetra.

Optimizmi jo realist

Optimizmi paraqet nje afrim pozitiv ne jete. “Optimist, – thote Brauni, – shkon ne dritare cdo mengjes dhe thote: Miremengjes, o Zot!

Pesimisti shkon ne dritare dhe thote: O Zot i madh, qenka mengjes”.

Shumica e njerezve kane nje optimizem realist per ngjarjet jetesore te ardhshme.

Por ekziston edhe optimizmi iluziv – shumica e cifteve kane mendimin se dashuria e tyre do te jete e gjate. Ne fakt, ne kushte individualiste, martesat e reja shpesh deshtojne. Ne nje analize me cifte te martuara mendonin se gjysma e martesa do te perfundonin me divorc, por asnjeri prej tyre nuk pranoi se do t’i ndodhte atij dicka e tille.

 

Shpresa e bazuar ne injorance mund te zgjate shume, por, pa dyshim, bie nje dite. Eshte me teper nje ves sesa nje virtyt.

Ne krijimin e veteefikasitetit, ne shendet dhe mireqenie optimizmi, padyshim, e mund pesimizmin. Por nje grimce realizmi mund te na shpetoje nga te keqijat e optimizmit jo realist.

 

Mesimi: Suksesi ne shkolle dhe ne jete ka nevoje per mjaft optimizem per te mbajtur shpresen dhe mjaft pesimizem per te motivuar shqetesimin (studenti i shqetesuar “behet cope” dhe arrin rezultat te larte ne provimin tjeter).

 

 

Shpjegimi i ngjarjeve pozitive dhe negative

Kohe pas kohe, studiuesit kane vere re se njerezit i pranojne meritat kur u thuhet se kane korrur  sukses (mendojne se suksesi ka ardhuar nga aftesite dhe mundi i tyre), por fajesojne faktoret e jashtem si shkaktar te deshtimeve.

 

Situatat qe kombinojne aftesite me fatin (lojerat, provimet, aplikimet per pune) jane te prirura per te perjetuar dukurine: fituesit mund te mendojne lehte se suksesi yne vjen nga aftesite e tyre, nderkohe qe humbesit fajesojne fatin per humbjet e tyre. Ne menyre te ngjashme, politikanet mendojne se fitoret vijne nga aftesite e tyre, ndersa humbjet nga faktore qe kalojne cakun e kontrollit. Nuk duhet te habitemi qe njerezit vleresojne shperndarjet e shperblimve, si ngritja e pages apo pagim te pushimeve, kur marrin me teper dhe jo me pak se te tjeret.

Prirjet vetesherbyese

Jane prirje per ta perceptuar veten ne menyre te favorshme.

 

Eshte e pranuar gjeresisht se pjesa me e madhe e njerezve vuajne nga vetepelqimi i ulet; shume njerez e quajne veten si te pavlere dhe te padeshirueshem. Shume psikologe humaniste pohojne “Qe te gjithe kemi koncepte inferioriteti. Ata qe duket sikur nuk kane koncepte te tilla thjesht shtiren”.